6191 Sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu — Özet ve Pratik Rehber

6191 Sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu — Özet ve Pratik Rehber
1) Amaç, Kapsam ve Temel Tanımlar (Md.1-2)
MSB veya İçişleri’nin lüzum göreceği erbaş/er kadrolarında, kritik görevlerde sözleşmeli erbaş/er istihdamına ilişkin temin, eğitim, görev/hak/yükümlülük, sözleşme, ayrılma ve uzman erbaşlığa geçiş usullerini belirler.
- Askerî eğitim: Kadro görevine yönelik eğitim süreci.
- Ön sözleşme: Askerî eğitime alınma ile asıl sözleşme arası dönem sözleşmesi.
- Sözleşme: Eğitim sonrası en az 3, en çok 4 yıl; devamında 1–3 yıllık uzatmalarla toplam azami 7 yıl.
2024 değişikliği ile “uzman erbaşlığa geçirilmeleri” ibaresi açıkça eklendi.
2) Kaynak ve Başvuru Şartları (Md.3)
Kimler başvurabilir?
- İlköğretim mezunu + askerliği er/erbaş tamamlamış, 25 yaşını bitirmemiş (yılın 1 Ocak’ı esas).
- Ortaöğretim mezunu (askerliğe başlamamış/tamamlamamış), 25 yaşını bitirmemiş.
- Askerî okuldan/TSK’dan ilişiği kesilenler alınmaz. Belirli suçlar ve ≥1 ay hapis (taksir hariç) engeldir.
3) Sözleşme, Hizmet Şartları ve Yedeklik (Md.4)
- İlk sözleşme: 3–4 yıl. Sonrasında 1–3 yıllık uzatmalarla toplam azami 7 yıl.
- Seferberlik/terörle mücadelede zorunlu uzatma GK onayıyla yapılabilir.
- Sözleşmeli er/erbaşlar asker kişi sayılır; görevleri İç Hizmet Kanunu esaslıdır.
4) Rütbe, Yenileme ve Fesih (Md.5-6)
Yükselme: 2 yıl er → sözleşmeli onbaşı; onbaşıda 2 yıl → sözleşmeli çavuş (liyakat/kadro uygunluğu).
Yenileme: Süre bitmeden en az 3 ay önce yazılı bildirim yapılmazsa sözleşme kendiliğinden sona erer.
Fesih (özet): Adaylıkta eğitim başarısızlığı/şart kaybı; görevde disiplin/ahlaki durum, 6/A başarısızlık, 6/B istifade edilememe, sağlık yetersizliği, 90+ gün tutukluluk, terörle iltisak vb.
5) 6/A ve 6/B — Başarısızlık & İstifade Edilememe
6/A: Atış/spor/eğitim standardı tutturamama; harekât/hudut/asayiş görevinde yetersizlik/isteksizlik → belgeye dayanırsa fesih.
6/B: Aşırı borçlanıp ödememe, içki/kumar düşkünlüğü, itibarı zedeleyen fiiller, intihar teşebbüsü/kasten yaralama, uyuşturucu fiilleri, bir sözleşme yılında mazeretsiz 7+ gün devamsızlık, komando niteliğini 4 yıl dolmadan kaybetme (vazife hariç) vb.
6) Özlük ve Mali Haklar (Md.7) — Ücret & Tazminatlar
- 5510 m.4/1-c kapsamında sigortalılık; ücret: 15.330 gösterge × memur katsayısı × hizmet yılı oranı.
- Komando/Amfibi/sınır-deniz görevlerinde artış; uçuş/paraşüt/dalış tazminatları (%25) ayrıca.
- Kusursuz ayrılanlara hizmet yılına göre toplu ödeme (Ek (2) Cetvel); damga vergisi hariç kesinti yok.
Vefat/uzun hastalık/harp gaipliği/esaret gibi özel haller için ayrıca hükümler var.
7) İzinler, Sosyal Haklar, Tertip ve Kıyafet (Md.8)
- Yıllık 30 gün (yol hariç) + 15 güne kadar mazeret; özel mazeretlerde ek günler/afetlerde 30 güne kadar.
- Giysi/iaşe/barınma devletçe; kışlada iskan; mesai sonrası/hafta sonu çıkışına esneklik (görevi aksatmama).
- Sağlık nedeniyle sona eren sözleşmede 12 aya kadar sağlık yardımı (şartlı).
8) Uzman Erbaşlığa Geçiş (Ek Md.5 – 2024)
Şartlar: En az lise (komandoda ilköğretim), başvuruda 2. hizmet yılını doldurmuş olmak, sınav/uygunluk süreçleri, 3269 ve ilgili yönetmelik kriterlerini taşımak. Uzman çavuş rütbesiyle başlanır.
9) Kamuda İstihdam (Ek Md.1)
≥7 yıl hizmet + olumlu nitelik belgesiyle, usul çerçevesinde kamu kurumlarının boş kadro/pozisyonlarına atanma imkânı.
10) Askerlik Yükümlülüğü ve Sevk Tehiri (Ek Md.3)
Sözleşmeli erliğe kabul edilenlerin sevkleri MSB tarafından ertelenebilir. Ön sözleşme/sözleşme süresindeki hizmetin üçte biri, askerlik hizmetinden mahsup edilebilir (bentlere göre).
11) Gösterge Cetvelleri — Aylık & İkramiye
(1) Aylık Gösterge Oranı: 1:1,90 · 2:1,95 · 3:2,00 · 4:2,05 · 5:2,10 · 6:2,15 · 7+:2,20
(2) İkramiye Oranı (Ayrılış Ödemesi): 1:8,37 · 2:16,75 · 3:33,38 · 4:41,62 · 5:49,87 · 6:58,12 · 7+:82,85
Hesap: 15.330 gösterge × memur katsayısı × oran. Güncel katsayıya göre rakamlar değişir.
Sözleşmeli Erbaş ve Er Yönetmeliği — Ana Başlıklar (Kanun Md.9/2)
Yönetmeliğin Kapsamı ve Dayanağı
Yönetmelik; 6191 sayılı Kanun m.9/2 uyarınca MSB ve İçişleri tarafından müştereken yürürlüğe konur. Kanunda atıf yapılan konuların usul ve esaslarını belirler; kanun hükümlerinin uygulama rehberi niteliğindedir.
Temin Birimleri, Başvuru ve Kabul (Müracaat Şekli/Zamanı)
- Temin etmekten sorumlu birimler ve başvuru kanalları (e-Devlet/şube vb.)
- Takvim: ilân, başvuru tarihleri, evrak ve ön şart kontrolü
- “Sözleşmeli erbaş/er olur” belgesi (öncelik) süreçleri
Aranacak Nitelikler ve Değerlendirme Kriterleri
- Öğrenim, yaş, adli sicil ve disiplin hükümleri
- Sağlık yeteneği (TSK Sağlık Yeteneği Yön.) ve fiziki kabiliyet testi
- Güvenlik soruşturması/ arşiv araştırması; mülakat esasları
Sınav Merkezleri, Sınav Heyetleri ve Puanlama
Sınav (fizik/mülakat/yazılı varsa) aşamaları, itiraz-usulleri ve başarı ölçütleri yönetmelikle ayrıntılandırılır.
Eğitim, Nitelik Belgesi ve Yükseltilme (Onbaşı/Çavuş)
- Askerî eğitim safhaları; başarısızlık/tekrar hakları
- Nitelik belgesinin içeriği, düzenlenmesi ve etkileri
- Rütbe yükseltme şartları, kadro/liyakat değerlendirmesi
Sözleşme İşlemleri, Yenileme ve Fesih Usulleri
İlk sözleşme süresi (3–4 yıl), uzatma (1–3 yıl), azami süre (7 yıl), bildirim süreleri ve fesihte izlenecek adımlar, tebligat ve itiraz yolları, idari işlemlere dair takvimler.
6/A – Görevde Başarısızlık & 6/B – İstifade Edilememe İşlemleri
Rapor, tutanak ve her türlü belge standardı; soruşturma süreçleri; kurul/komisyon yapısı; karar ve tebliğ süreçleri, hak arama yolları (yargı/itiraz) yönetmelikte netleştirilir.
Özlük, Eğitim Sonrası Atama, İzin ve Kıyafet Esasları
Birliklere tertip, izin planlama, kıyafet/rütbe şekilleri ve istihkak listeleri ile barınma/iaşe esasları uygulama düzeyinde burada detaylandırılır.




